Please follow and like us:
Facebook0
Twitter

Από την Κέλλυ Βουράνη

Τις  «ωδίνες» ενός τοκετού, θα απαντούσα. Μόνο που αυτές οι ωδίνες δεν αφορούν κατά κυριολεξία το σώμα αλλά το πνεύμα και την ψυχή. Τους εγκάτοικους του εσώτερου Ανθρώπινου Κόσμου. Αυτοί οι δύο αναζητούν επίμονα να έρθουν στο φως σε μια εποχή, που οι κοινωνίες των ανθρώπων αντιλαμβάνονται ότι ο δρόμος που έχουν ακολουθήσει τους έχει στερήσει την ευτυχία.

Η απάντηση για την κατάκτηση μιας ευτυχισμένης ζωής δίνεται μέσα από την ίδια την ανθρώπινη φύση. Συγκεκριμένα μέσα από την αγωγή που έχει επιδεχτεί αυτή. Έτσι για άλλη μια φορά καταλήγουμε στους φορείς αγωγής και μάλιστα σε εκείνον της εκπαίδευσης.

Έναν θεσμό που εκσυγχρονίζεται κάθε τόσο, επαναπροσδιορίζοντας τα προγράμματα σπουδών του, προσπαθώντας να συμπεριλάβει όλες τις αλματώδεις εξελίξεις σε επιστημονικό και τεχνολογικό επίπεδο. Προσπάθειες σεβαστές, αν και όχι πάντα αποτελεσματικές και ίσως ακατάλληλες σε πολλές περιπτώσεις, αν αναφερθούμε στα ελληνικά δεδομένα.  Και να μαστε μπροστά στην οικονομική κρίση. Εκεί φορτώνουμε την αδυναμία να διαμορφώσουμε το παιδευτικό περιβάλλον που θα εξυψώσει τον άνθρωπο.

Και όμως δεν είναι αλήθεια. Ένα ταξίδι στο χρόνο, γιατί όπως λέγεται η ιστορία πάντα μας διδάσκει, μας αναγκάζει να βγάλουμε τις παρωπίδες.

Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΜΙΠΑ) στην Πλάκα. Η οικία των αρχιτεκτόνων Σταμάτη Κλεάνθους και του Βαυαρού συνάδελφου και συνεργάτη του, Εδουάρδου Σάουμπερτ αποτέλεσε το πρώτο πανεπιστήμιο της πόλεως των Αθηνών από το 1837 μέχρι το 1842. Υπήρξε «το καταφύγιο της επιστήμης στα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Όθωνος”. Περιηγούμενη στις αίθουσές του, το βλέμμα μου στάθηκε ιδιαίτερα σε αυτήν την ύψιστη και ταυτόχρονα σεμνή προσωπικότητα, το γιατρό Γεώργιο Παπανικολάου, τον Dr Pap. Ήταν και αυτός ένας από τους αποφοίτους της ιατρικής σχολής του πρώτου πανεπιστημίου στα 1904. Ταραχώδης εποχή για τη χώρα. Όμως η ιστορική συγκυρία δεν εμπόδισε την εξέλιξη του νεαρού γιατρού. Ακούραστος, επίμονος, τελειομανής και πάνω από όλα Άνθρωπος παρέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του, κατορθώνοντας να σώσει τη ζωή χιλιάδων γυναικών από τον καρκίνο της μήτρας με τις κυτταρολογικές έρευνές του πάνω στο γυναικείο αναπαραγωγικό σύστημα. Ο Γεώργιος Παπανικολάου αποτελεί πρότυπο για τα σημερινά παιδιά. Δεν είναι μόνο βαθύς γνώστης της επιστήμης του. Η ποίηση, η μουσική και η φιλοσοφία διαπνέουν ολόκληρη τη ζωή του, πολύτιμοι συμπαραστάτες στον αγώνα του για το καλό της ανθρωπότητας.

Πολυσχιδής προσωπικότητα που εκφράζει απόλυτα τον επιθυμητό στόχο του σημερινού σχολείου, την ολόπλευρη καλλιέργεια του νεαρού ατόμου, την ανάδειξή του σε ενεργό, κοινωνικά και πολιτικά, ον.

Συζητήσεις γύρω από αυτόν το στόχο ξανά, με αφορμή τις αλλαγές του Υπουργείου Παιδείας στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο. Δε θα εστιάσω τόσο στο να αναφερθώ στις αλλαγές αυτές. Τις έχουμε συνηθίσει άλλωστε… Διαπιστώνω όμως κάτι το οποίο παραμένει ίδιο, ακόμα και αν τα προγράμματα σπουδών διαφοροποιούνται.

Η διαθεματική διδασκαλία ελάχιστα εφαρμόζεται κατά τη διδακτική διαδικασία. Είναι επιβεβλημένη σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα. Η ιστορία με τη λογοτεχνία, η έκθεση με τα μαθηματικά, η έκθεση με τη μουσική, την ποίηση, την πεζογραφία είναι μερικές μόνο συσχετίσεις. Κατά ένα μεγάλο ποσοστό απαξιώνεται το μάθημα της λογοτεχνίας. Τα παιδιά δεν μπορούν αναλύσουν, να προσεγγίσουν με δημιουργική και κριτική ματιά ένα ποίημα ή ένα πεζογράφημα. Η ώρα της λογοτεχνίας είναι βαρετή ώρα, μπροστά στην ώρα των μαθηματικών και της φυσικής. Όσο για την ώρα των αρχαίων εκεί πρόκειται για το Γολγοθά τους. Ούτε να τα βλέπουν, ούτε να τα ακούνε και προπαντός, ούτε να τα διαβάζουν. Ομηρικά Έπη, Οδύσσεια, Ιλιάδα. Τι θυμούνται από αυτά; Μήπως τι σημαίνει η «in medias res» αφηγηματική τεχνική; Ξέρουν να συνθέτουν ένα δικό τους κείμενο με τέτοια τεχνική; Μπορούν ίσως να συσχετίσουν το νόημα της αγάπης, της θυσίας για την πατρίδα που διδάχτηκαν με τη σημερινή πραγματικότητα; Δε συζητάμε βέβαια για τα αρχαία σε πρωτότυπη μορφή. Μόνο κανόνες και αποστήθιση χρόνων ή κλίσεις ουσιαστικών βλέπουν μπροστά τους. Το μοτίβο συνεχίζεται και στο Λύκειο. Η τέχνη είτε ως λογοτεχνία, είτε ως αισθητική αγωγή, είναι ο παρίας ανάμεσα στα άλλα μαθήματα των θετικών επιστημών. Μάλιστα τα καλλιτεχνικά υπάρχουν στο ωρολόγιο πρόγραμμα μόνο της Αˊ λυκείου.

Ότι πρέπει να γαλουχηθεί το παιδί με ανθρωπιστικές αξίες, είναι αναμφισβήτητο και αδιαπραγμάτευτο. Και αν ο στόχος μας είναι αυτός, τότε γιατί η αισθητική αγωγή παραγκωνίζεται; Γιατί η τυπολατρία κυριαρχεί στη διδασκαλία; Πού είναι η εμπνευσμένη διδασκαλία; Γιατί κάνουμε λόγο για φωτεινές εξαιρέσεις εκπαιδευτικών και όχι για όλους τους ακαταπόνητους, καινοτόμους δασκάλους, οι οποίοι, όπως ο μεγάλος δάσκαλος Σωκράτης, κινητοποιούν ψυχή τε και πνεύματι τους μαθητές τους; Πως μπορούμε να ζητήσουμε από τους μαθητές, να αποφεύγουν τις γενικευτικές κρίσεις τους για έναν συνομήλικο τους, μετέπειτα ενήλικο, όταν δεν τους έχουμε καλλιεργήσει την κριτική σκέψη και την αρχή της ανεκτικότητας; Ρατσιστικά στερεότυπα, bullying, θα μπορούσαν να αποφευχθούν, αν λειτουργούσε η βιωματική, δημιουργική μάθηση με βασικό σημείο αναφοράς της την τέχνη.

Και όμως στη χώρα μας, σε αντίθεση με άλλες χώρες του εξωτερικού, η τέχνη είναι ο φτωχός συγγενής.  Μολονότι «η λέξη ‘μόρφωσις’ με την κυριολεκτική της σημασία απαντά στον Πλάτωνα για πρώτη φορά ως παραστατική έκφραση για την παιδευτική πράξη» κατά τον μεγάλο καθηγητή κλασικής φιλολογίας, Βέρνερ Γαίγκερ (Werner Jaeger).

Για την Ελλάδα του 21ου αι. η λέξη «φτωχός» είναι η εξήγηση για τη διαιώνιση πολλών προβλημάτων. Η φτώχεια όμως δε σταματά την ευρηματικότητα. Απόδειξη το εκπαιδευτικό πρόγραμμα της ιταλικής πόλης Ρέτζιο- Εμίλια. Λίγο μετά το Βˊ Παγκόσμιο Πόλεμο, με τις βαθιές πληγές του ακόμα ανοιχτές, οι γονείς στράφηκαν στην εφαρμογή μιας διαφορετικής παιδαγωγικής μεθόδου για τα πρώτα χρόνια της ζωής των παιδιών τους, αφού τότε σχηματίζουν την προσωπικότητά τους ως άτομα. Ο δάσκαλος  Loris Malaguzzi, ξεκίνησε ένα πρόγραμμα βασισμένο στην ευθύνη, το σεβασμό και κυρίως την αυτενέργεια των παιδιών. Ο δάσκαλος είναι απλά ο συνεργάτης και βοηθός τους. Στον 21οαι.  η εκπαιδευτική φιλοσοφία του Ρέτζιο-Εμίλια ξεχωρίζει ως ένα από τα καλύτερα εκπαιδευτικά συστήματα προσχολικής αγωγής στον κόσμο.

Όνειρο θερινής νυκτός η αλλαγή προς το καλύτερο; Όμως τα όνειρα είναι η αρχή μιας νέας πραγματικότητας που με πίστη και κόπο μπορούν πάρουν σάρκα και οστά. Μέσα στο σκοτάδι του αδιεξόδου, τα φωτεινά άστρα των τριών μεγάλων προσωπικοτήτων, του Σωκράτη, του Γεώργιου Παπανικολάου και του Loris Malaguzzi μας δείχνουν το δρόμο.

 

«….Λένε στο παιδί
να σκέφτεται χωρίς χέρια,
να τα καταφέρει χωρίς το κεφάλι,
να ακούει και να μη μιλάει,
να κατανοεί χωρίς να χαίρεται,
να αγαπά και να θαυμάζει
μόνο το Πάσχα και τα Χριστούγεννα.
 

Λένε στο παιδί
να ανακαλύψει τον κόσμο που ήδη υπάρχει
και από τις εκατό του κλέβουν ενενήντα εννέα.
Λένε στο παιδί
ότι η εργασία και το παιχνίδι,
η πραγματικότητα και η φαντασίωση,
η επιστήμη και η φαντασία,
ο ουρανός και η γη,
η λογική και το όνειρο,
είναι πράγματα που δεν πάνε μαζί.

 Και έτσι, λένε στο παιδί
ότι οι εκατό (γλώσσες) δεν υπάρχουν.
Τα παιδιά λένε: Αποκλείεται. Οι εκατό υπάρχουν

 Loris Malaguzzi

 

Please follow and like us:
Please follow and like us:
Facebook0
Twitter

Comments

comments