Please follow and like us:
Facebook0
Twitter

από τον Φώτιο Καλιαμπάκο.

Μια σχετικά άγνωστη πτυχή της πολυδιάστατης προσωπικότητας του διπλωμάτη και ποιητή Γιώργου Σεφέρη είναι η ιδιότητά του ως φωτογράφος, ερασιτέχνης μεν, αλλά με μεγάλη διάρκεια, από τα φοιτητικά του χρόνια στο Παρίσι μέχρι και το τέλος της ζωής του.

Πρόκειται ίσως για τον μοναδικό άνθρωπο των γραμμάτων στην Ελλάδα ο οποίος έχει μια τόσο πλήρη καταγραφή των σταθμών της ζωής του, η οποία από την άλλη, λόγω της επαγγελματικής του αλλά και προσωπικής του διαδρομής, τον έφερε σε πάρα πολλές περιοχές της Οικουμένης και μάλιστα όταν αυτές ήταν στο επίκεντρο των παγκόσμιων εξελίξεων.

Ο Σεφέρης ήταν λιτός στα μέσα που χρησιμοποιούσε θεωρώντας, όπως μαρτυρεί η σύζυγός του, μια και ο ίδιος, αν και πολυγραφότατος δεν έχει γράψει κάτι για τη σχέση του με τη φωτογραφία, ότι η ματιά του φωτογράφου είναι εκείνη που μετρά.

Οπαδός του ασπρόμαυρου

Ετσι χρησιμοποιούσε φωτογραφικές μηχανές με φιλμ, παλιότερα τις λεγόμενες roll-film και έπειτα τις γνωστές μέχρι και σήμερα (όσο κι αν το φιλμ έχει αντικατασταθεί πια από τον ψηφιακό αισθητήρα-σένσορα) των 35 mm. Χρησιμοποιούσε μόνο τους στάνταρ φακούς μεταξύ 40 και 55 mm, φωτόμετρο, και τρίποδα για τα εσωτερικά εκκλησιών που αποτελούσαν αγαπημένο θέμα του, απέφευγε το φλας και έμεινε πιστός στο ασπρόμαυρο φιλμ ακόμα και μετά την έλευση του έγχρωμου.

Ο ποιητής κατά την επίσκεψή του στη Γέρασα το 1953.
Ο ποιητής κατά την επίσκεψή του στη Γέρασα το 1953.

Υποδειγματική οργάνωση

Με τη συστηματικότητα που τον διέκρινε ο ποιητής διέσωζε και οργάνωνε το υλικό αυτής του της δραστηριότητας, με αποτέλεσμα σήμερα να σώζονται τα αρνητικά από 2.500 περίπου φωτογραφίες του, μαζί με αρκετές σημειώσεις και πληροφορίες του ιδίου και της συζύγου του για τον τόπο και τον χρόνο της φωτογράφισης.

Σε δύο φάσεις κατόπιν παραχωρήσεων της συζύγου του και της κόρης του, η συλλογή αυτή έχει περιέλθει και φυλάσσεται από το Μορφωτικό Ιδρυμα της Εθνικής Τράπεζας. Το τελευταίο κομμάτι της συλλογής περιήλθε στο Ιδρυμα το 1999 και το έτος 2000, το οποίο είχε ανακηρυχθεί ως έτος Σεφέρη με αφορμή τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του ποιητή, φωτογραφίες από αυτή τη συλλογή εκτέθηκαν για πρώτη φορά, με τα διάφορα τμήματα της έκθεσης αυτής να έχουν ταξιδέψει από τότε και στο εξωτερικό.

Πολυτελές λεύκωμα

Με αφορμή την πρώτη έκθεση από τον διακεκριμένο για τις επιστημονικές και άλλες του εκδόσεις, εκδοτικό οίκο του Ιδρύματος, εκδόθηκε, και είναι διαθέσιμο και ώς σήμερα, ένα πολυτελές λεύκωμα που περιλαμβάνει 122 ολοσέλιδες φωτογραφίες του ποιητή σε μια εξαιρετική ποιότητα εκτύπωσης. Ο τόμος συμπληρώνεται από το σύντομο εισαγωγικό κείμενο του Δημήτρη Δασκαλόπουλου και δύο κείμενα των Γιάννη Σταθάτου και Ε.Χ. Κάσδαγλη, τα οποία προσπαθούν να φωτίσουν αυτή τη διάσταση της προσωπικότητας του ποιητή.

Στα πολλά επίπεδα που με δεξιοτεχνία έχει δημιουργήσει ο Σεφέρης στη φωτογραφία του από γειτονιά της Κωνσταντινούπολης το 1950, το παρελθόν συνυπάρχει με το παρόν!
Στα πολλά επίπεδα που με δεξιοτεχνία έχει δημιουργήσει ο Σεφέρης στη φωτογραφία του από γειτονιά της Κωνσταντινούπολης το 1950, το παρελθόν συνυπάρχει με το παρόν.

Στην αρχή της συλλογής βρίσκουμε φωτογραφίες από τη Γαλλία και την Αγγλία τη δεκαετία του 1920, κατά τη διάρκεια των σπουδών του Σεφέρη. Με φωτογραφίες χαρακτηριστικών νησιωτών, αλλά και τα Χανιά την ημέρα της κηδείας του Ελευθερίου Βενιζέλου, επανερχόμαστε στην Ελλάδα, από την οποία φεύγουμε και πάλι, καθώς η διπλωματική καριέρα του Σεφέρη τον φέρνει στην Κορυτσά, από όπου υπάρχουν αρκετές φωτογραφίες της καθημερινής ζωής.

Και πάλι στην προπολεμική Αθήνα ο Σεφέρης έχει απαθανατίσει τον απαιτητικό και γι’ αυτό ίσως σημαντικό για την πορεία του, πατέρα του Στέλιο Σεφεριάδη, τη μελλοντική του σύζυγό του Μάρω (Μαρία Ζάνου), καθώς και στιγμιότυπα από την ελληνική επαρχία, όπου εκτός από τα τοπία, αρκετές φορές στην όμορφη απλότητά τους, τις αρχαιότητες και τις βυζαντινές εκκλησίες τον ενδιαφέρουν πάντα τα πρόσωπα των κατοίκων και τα παιδιά.

Ακολουθώντας κατά τη διάρκεια της Κατοχής την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση στο Κάιρο, ο Σεφέρης θα αποτυπώσει το κλίμα της εποχής. Μετά τον πόλεμο, και λόγω της θέσης στην πρεσβεία της Αγκυρας η συλλογή περιλαμβάνει πολλές φωτογραφίες από περιοχές της Τουρκίας, στις οποίες τον κύριο ρόλο έχουν οι ελληνικές αρχαιότητες της Μικράς Ασίας και ανασκαφές.

Οι αρχαιότητες των Ελληνιστικών Χρόνων συνεχίζουν να τον γοητεύουν σε μεταγενέστερα ταξίδια του στη Συρία, το Λίβανο, την Ιορδανία, την Παλαιστίνη και την Ιερουσαλήμ, ενώ ξεχωριστή θέση στην καρδιά του, όπως άλλωστε και στην ποίηση του, κατέχει η «ενάλιος γη», η Κύπρος. Και εκεί πέραν από τους κατοίκους και τα παιδιά καθώς και τις απασχολήσεις της επαρχίας, ξεχωριστή θέση έχουν οι αρχαιότητες και οι βυζαντινές εκκλησίες. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, ως πρέσβης πια στο Λονδίνο ταξιδεύει σε διάφορες περιοχές της Μεγάλης Βρετανίας.

Τα παιδιά πάντα στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, εδώ από την επίσκεψη του ποιητή με την σύζυγό του στη Ρόδο το 1955.
Τα παιδιά πάντα στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, εδώ από την επίσκεψη του ποιητή με την σύζυγό του στη Ρόδο το 1955.

Σημαντικές προσωπικότητες

Στις φωτογραφίες συναντά κανείς και σημαντικές προσωπικότητες από την Ελλάδα και τον Κόσμο, με τους οποίους σχετιζόταν ο ποιητής. Μεταξύ άλλων, τους Henry Miller, E.M. Forster, Γιάννη Τσαρούχη, Νίκο Καββαδία, καθώς και τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων Τιμόθεο. Η συλλογή κλείνει με μια φωτογραφία του ποιητή στο σπίτι του Κώστα Ταχτσή, τον Δεκέμβριο του 1970 στην Αθήνα, λίγους μόλις μήνες πριν από τον θάνατό του.

Σε πολλές από τις φωτογραφίες το παρελθόν συνδέεται και συνυπάρχει με το παρόν, με την αρχαιότητα να είναι πανταχού παρούσα, ταυτόχρονα δώρο αλλά και βαριά υποχρέωση, όπως το περίφημο, σχεδόν ασήκωτο, άγαλμα από το «Μυθιστόρημα».

Φαίνεται ότι και στις υπέροχες φωτογραφίες του Γιώργου Σεφέρη κυριαρχεί η απλότητα και η έμφαση στα ουσιώδη, όπως και σε πολλά από τα ποιήματά του, όπου τα βασικά και αρχετυπικά στοιχεία της φύσης και του πολιτισμού έχουν το πρώτο λόγο.

Σημείωση: Οι φωτογραφίες του Γιώργου Σεφέρη από τον πολυτελή τόμο 2000 είναι μια ευγενική προσφορά του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τράπεζας (ΜΙΕΤ).

Ο “άγνωστος” φωτογράφος Γιώργος Σεφέρης

Please follow and like us:
Please follow and like us:
Facebook0
Twitter

Comments

comments